Brainport: “Let op uw Saeck!”
auteur bij nanodepositie experiment TU/e
Al geruime tijd heb ik het voorrecht betrokken te zijn bij de ontwikkelingen van wat nu in deze Eindhovense regio “Brainport” heet. Voornamelijk vanwege mijn werk als hoogleraar en bestuurder bij de TU/e. Maar ook, en misschien meer nog, op werkniveau door intensieve samenwerking tussen de universiteit en bedrijven als Philips, Siemens, Thomson, IMEC e.d. Het ging hier zowel om “Hightech” fundamenten als technische toepassingen. Dit soort samenwerking tussen (om het eens officieel op te zeggen) “kennisinstellingen” en “industrie”, aangevuld met “overheden”, zijn de basis en het succes van Brainport.
In de afgelopen jaren heb ik in het verlengde van deze activiteiten, ook als raadslid van Veldhoven, in het belang van werkgelegenheid regelmatig aandacht vóór en investeren in Brainport bepleit. In deze weblog wil ik dat pleidooi nogmaals herhalen en ook stilstaan bij een aantal recente ontwikkelingen die wel eens van groot belang zouden kunnen zijn.
Razendsnelle ontwikkeling
Het is verbazingwekkend hoe snel zich de ontwikkeling van Brainport als handelsmerk en top technologie locatie heeft voltrokken. In 2002 werd het programma “Horizon” geformuleerd door de commissie Regionale Kansen o.l.v. de voorzitter van de TU/e, in 2004 gevolgd door de internationale ELAt (Eindhoven/Leuven/Aken triangle) overeenkomst. Op dat moment vond de regio in de regeringsnota “Pieken in de Delta” erkenning als Brainport, Toptechnologieregio Zuidoost Nederland. Een jaar daarna werd een uitvoerings programma genaamd “Brainport Navigator 2013 “ geïntroduceerd, waarmee de samenwerking tussen kennisinstellingen, industrie en publieke overheden (de “triple helix”) vorm kreeg.
Solide basis
logo
Een prestatie van formaat, ik kan niet anders zeggen. Want het bleef niet bij woorden alleen, maar op de basis van deze eendrachtige samenwerking van kennisinstellingen, industrie en overheden kwamen belangrijke initiatieven op het gebied van investeringen en vestigingsklimaat tot stand. Naar mijn mening zijn er een aantal factoren hierbij van speciaal belang. Om te beginnen waren daar natuurlijk de in onze regio al aanwezige economische zwaartepunten van onderwijs, onderzoek en high tech maakindustrie. Verder waren er de verbanden met aanvullende activiteiten in de driehoek Eindhoven, Aken en Leuven. Op zichzelf geeft dat al een positieve uitstraling en aantrekkelijkheid voor nieuwe vestigingen. Bovendien was er in de regio een op zijn minst welwillende houding ten opzichte van de technologische maakindustrie, ten gevolge van de langjarige inspanningen van grote werkgevers als Philips en DAF. Door hun sociaal vooruitstrevend beleid en goede verhoudingen met de overheden gedurende vele jaren legden zij een vruchtbare bodem voor de “triple Helix”! Ik meen dat deze elementaire bijdrage in de analyse van het succes wel eens wordt verwaarloosd. De schaalsprong naar “Brainport” van de laatste jaren maakt dankbaar gebruik van deze basis van gemeenschappelijk gegroeid vertrouwen en gedragen visie op het welzijn van de regio. Daarnaast is het van belang dat Brainport een brede uitwerking aan de plannen geeft, een integrale aanpak, van onderwijs en scholing tot leefklimaat, van het aantrekken van nieuwe bedrijven tot bereikbaarheid.
Opmerkelijke recente successen
In mijn optiek heeft de Brainport benadering in de afgelopen maanden weer een aantal opmerkelijke successen opgeleverd. Omdat ze zich in mijn directe omgeving afspelen wil ik daar graag de aandacht op vestigen.
Als eerste wil ik noemen de komst van het FOM instituut Rijnhuizen (ongeveer 100 hooggekwalificeerde medewerkers) naar de TU/e campus in Eindhoven. Voor de willekeurige beschouwer misschien niet zo opzienbarend, maar het staat niet op zichzelf en het zet de regio en Brainport zowel ten aanzien van de toepassingen van plasma’s als de ontwikkeling van duurzame energie.(kernfusie) op de wereldkaart! Nog afgezien daarvan is het een welkome verbreding, naast verdieping, van de technologische impact van onze regio. Het onderwerp raakt mij persoonlijk omdat ikzelf deze overgang al eens in 2002/2003 heb bepleit, maar toen waren de geesten of omstandigheden daar nog niet rijp voor. Ik weet vrijwel zeker dat de internationale erkenning van Brainport als intellectuele omgeving van de TU/e daar absoluut aan heeft bijgedragen!.
Het tweede goede nieuws is het tot stand komen van het Eindhoven Energy Institute (EEI). Ja, het kan niet op! Dit centrum is nadrukkelijk gericht op innovaties van duurzame energie opwekking in brede zin en coördineert het onderzoek en de ontwikkeling op het gebied van energie in Eindhoven en, via een Web van Europese Instituten, ook in Europa. Daarbij moet men denken aan 4 thema’s: omzetting van zonne-energie in elektriciteit en transport van deze energie, andere toekomstige brandstoffen, kernfusie en energie in de gebouwde omgeving.
Het is nog niet duidelijk of dit instituut geheel op de High Tech Campus of bij de TU/e campus zal worden ondergebracht. Dat is ook slechts van tweede orde. Belangrijk is dat, in combinatie met de verhuizing van het FOM instituut een majeure uitbreiding en intensivering van de Brainport formule is gerealiseerd.
Oude koeien…..over onbegrip en bedreigingen
Op het gevaar af het verwijt te krijgen oude koeien uit de sloot te halen, moet ik toch ook een kritisch woord wijden aan gevaren die het Brainport succes van de regio kunnen bedreigen. Deze zijn samen te vatten als “onbegrip” of iets grover gezegd “onkunde”. Ik zal proberen een en ander met voorbeelden te illustreren.
Een typerend voorbeeld. In een niet nader te noemen middelgrote gemeente werd nog niet zolang geleden een bedrijfsschool om ambachtelijk te leren metselen en houtbewerken door een meerderheid van de gemeenteraad als typische hightech activiteit ingeschat en dus op een daartoe bestemde hightech toplocatie gesitueerd. Nu wil ik niets negatiefs zeggen over ambachten en bekwame ambachtslieden, integendeel, die zijn nog steeds overal nodig, maar de scholingsactiviteit voor deze al voor de middeleeuwen bekende ambachten is echt geen “hightech” activiteit in de moderne zin van het woord. Het is enigszins lachwekkend om het zo te noemen. In deze zelfde gemeente werd overigens door een aantal raadsleden ook een kuikenbroederij als ”hightech” betiteld. Nog niet zo lang geleden werd de burgemeester van dezelfde gemeente door de raad gemaand zich meer in te spannen om de gemeente meer voor en in Brainport te profileren. Ik kan deze burgemeester begrijpen als hij zich in een interview uitspreekt voor meer kennis over Brainport bij de gemeente, raad en medewerkers!
Het bovenstaande is slechts een voorbeeld van een algemeen euvel. Veel gemeenten in de periferie van de Brainport regio doen uiteraard hun best om een graantje mee te pikken van de Brainport hype/golf en melden activiteiten als zodanig aan die met het concept weinig van doen hebben. Dat is jammer en doet het imago geen goed. Het staat bovendien op gespannen voet met de integrale benadering die nu juist zo karakteristiek is voor onze regio. Ieder deel van de regio heeft zijn eigen taak. Brainport is niet alleen werken, produceren en onderzoeken! Het is ook wonen, leren, ontspannen e.d., gewoon aantrekkelijk leven. En juist op die gebieden hebben de kleinere landelijke gemeenten hun unieke taak.
Als laatste een (later toegevoegde ) opmerking naar aanleiding van een recente analyse van Harrie Verrijt in het Eindhovens Dagblad van 9 april. Het betreft de tot nu toe povere bezetting van de High Tech Campus qua aantallen firma’s met een onderzoek afdeling. Het HTC oogt wel groots en gevarieerd, maar een groot aantal firma’s is alleen vertegenwoordigd door een klein kantoor voor verkoop-of dienstverlening. Terwijl de bedoeling is dat er uitwisseling en inspiratie ontstaat uit de contacten tussen onderzoek activiteiten op de Campus.
Op zich genomen en afgezet tegen de doelstellingen van het HTC heeft Verrijt natuurlijk gelijk. Het zou ook Brainport verrijken als op de HTC deze doelstelling gerealiseerd zou kunnen worden. De aantrekkende conjunctuur zou ons daarbij kunnen helpen! Tegelijkertijd wijs ik in dit verband ook op de hierboven beschreven recente successen die vooral met het aantrekken van nieuwe onderzoek activiteiten in de totale Brainport regio te maken hebben. Het verleden heeft ons geleerd dat bijvoorbeeld de afstand tussen de TU/e campus en de High Tech Campus of ASML nog nooit beperkingen voor een zeer intensieve en vruchtbare onderzoek samenwerking heeft opgeleverd! (Persoonlijk heb ik altijd de regel gehanteerd dat afstanden tussen laboratoria die door een goed getrainde promovendus/onderzoeker op de fiets binnen 15 minuten konden worden afgelegd, geen enkel bezwaar tegen intensieve samenwerkingopleveren!) Dus ook al loopt het op HTC nog niet helemaal naar wens, voor de ontwikkeling van Brainport zijn er nog vele kansen.
Teveel Airport is ook bedreiging woonklimaat!
Tenslotte ben ik zo vrij op te merken dat óók bij de door Eindhoven Airport en aandeelhouders, zoals de gemeente Eindhoven, bepleitte buitensporige groei van het vliegverkeer de aanwezigheid van Brainport wordt “misbruikt”. Deze voorgestane groei leidt namelijk uiteindelijk tot een ontwikkeling van Eindhoven Airport tot een nationale vakantie luchthaven met 75% van de passagiers van buiten de Brainport regio! Dit resulteert in een enorm aantal verkeersbewegingen rond Eindhoven die helemaal niets met Brainport te maken hebben met een verwaarloosbaar (misschien zelfs negatief) rendement voor de regio. Evenals de andere bovenstaande voorbeelden, doet dit geen goed aan het Brainport imago en is bovendien schadelijk voor het Brainport leefklimaat! Het leidt uiteindelijk tot een uitbreiding van door geluid onbewoonbaar gebied van 6 km2 op dit moment naar een (ook wettelijk!) onbewoonbaar gebied ter grootte van een kleine 20 km2. Een ernstig verlies aan aantrekkelijk woongebied en dat in deze dichtbevolkte regio!. En dan spreken we nog maar helemaal niet over het verhogen van het buiten geluidsnivo tot boven de wettelijke isolatiegrenzen ( als het verkeerslawaai zou zijn) over een gebied van meer dan 60 km2!
In mijn opinie wordt dit negatieve effect in de huidige discussies over de verdrievoudiging van het aantal vluchten op Eindhoven Airport schromelijk onderschat. En door verschillende partijen zeer bewust, zo is mijn indruk.