De regelmatige lezers van deze site kennen mij als een  enthousiast supporter van Brainport.  Sinds 15 jaar is er door intensieve samenspraak tussen kennisinstituten (Universiteit, HBO, TNO etc), hoogwaardige innovatieve maakindustrie en publieke partijen(gemeenten ) een klimaat ontstaan dat tot een aansprekende bloei van deze kennisregio heeft geleid. Een belangrijk deel van onze welvaart en innovatie wordt hier gemaakt. Na de nominatie in de afgelopen drie jaren, nu ook de titel. Alle reden dus voor een compliment aan de regio voor het behalen van dit begeerde predicaat:” Slimste regio ter wereld.”  

Mijn blijdschap over deze erkenning heeft ook een persoonlijke dimensie. Als medebestuurder van de TU/e en verantwoordelijk bestuurder van de faculteit Technische Natuurkunde mocht ik in de perioden 1997 tot 2005 mede vorm geven aan deze ontwikkeling, zowel als bestuurder en als onderzoeker in nauwe samenwerking met de regionale kennisintensieve bedrijven. En ik kan u verzekeren; dat voelt goed!

De lezers van deze site weten natuurlijk ook dat ik de laatste jaren in de gemeenteraad en daarbuiten bij voortduring hamer op de eigen verantwoordelijkheid van Veldhoven in de verdere ontplooiing van Brainport. Veldhoven heeft als derde gemeente in deze regio een belangrijke bijdrage te bieden, zowel in termen van reeds aanwezige werkgelegenheid in de innovatieve sector als in doordachte uitbreidingen. Naar mijn eerlijke overtuiging wordt de Veldhovense bijdrage aan Brainport niet altijd (h)erkent. 

Aan de waardering voor het belang van Brainport voor Veldhoven bij B&W kan niet getwijfeld worden. Wethouder Caroline van der Weijden moet uit deze onderscheiding nieuw elan kunnen putten om ook in de komende jaren, in weerwil van de nodige bezuinigingen, de Brainport kleuring in onze gemeente te kunnen sturen. 

Voor de regio heb ik maar een gedegen raad: megastallen (al dan niet met advies van Alders Regie) en een vakantieluchthaven 7 dagen per week (al dan niet met advies van Alders Regie), zijn geen bijdrage aan het Geniale woonlandschap dat kenniswerkers aantrekt!

(zie de uitgave van SRE/Brainport Maart 2007 getiteld: “Het Geniale landschap”)

6 juni 2011 

De senioren bonden in Veldhoven zijn ongerust over de negatieve uitwerking die de nieuwe subsidievoorstellen van de gemeente op hun werk en het welzijn van de ouderen in Veldhoven kunnen hebben. Een afvaardiging van de ouderenbonden in Veldhoven is via het bezoek aan de fracties en het inspreken bij de gemeenteraad bezig hun bezwaren bij de raad neer te leggen. Het gaat hier nadrukkelijk niet over bezuinigingen, maar over een verandering van subsidiemethode die buitengewoon negatief voor het ouderenwerk kan uitpakken. Als voorzitter van de Seniorenraad (die ondermeer de belangenbehartiging van alle ouderenbonden in Veldhoven tot taak heeft) is dit een onderwerp dat mij zeer ter harte gaat. Vandaar deze Weblog. 

Veldhoven telt 5 KBO afdelingen (Katholieke Bond voor Ouderen) en de PVGE (oorspronkelijk Bond van Philips Gepensioneerden, nu algemeen). De ouderenbonden in Veldhoven vertegenwoordigen een groot deel van de ouderen in Veldhoven. Samen tellen zij maar liefst ~ 4200 leden, een heel behoorlijk aantal vergeleken met het totaal van ~7000 ouderen volgens de wijkatlas. Die getallen hangen natuurlijk een beetje af van waar je de leeftijdsgrens trekt maar wij beschouwen de Seniorenraad voor het gemak toch maar als spreekbuis en belangenbehartiger van alle ouderen in Veldhoven. 

Als ouderenbonden nog niet bestonden moesten ze worden opgericht! 

In een eerdere weblog heb ik al eens beschreven dat, hoe je het ook wend of keert, ouderen een bijzondere categorie burgers zijn, met unieke problemen die niemand anders heeft,  maar ook  unieke mogelijkheden.  Om met het eerste te beginnen. Het is misschien niet helemaal duidelijk wanneer je  precies “oudere” wordt, maar het is wel duidelijk wanneer het eindigt! Het klinkt een beetje bruut maar het einde van het leven is natuurlijk wel het meest wezenlijke punt dat kenmerkend is voor de positie van de oudere. En in de aanloop van dat einde geldt het gezegde  “ouderdom komt met gebreken.” Het gaat allemaal niet meer zo gemakkelijk, kwalen van lichaam en geest slaan toe, partners en vrienden overlijden…. De meeste van ons zullen in de loop van de tijd een steuntje nodig hebben. Een steuntje van onze leeftijdgenoten in Veldhoven ( bijvoorbeeld via ouderenorganisaties zoals KBO en PVGE) maar ook een steuntje van de gemeenschap (SWOVE, overheid, zorginstellingen en woningbouwcorporaties) blijft nodig.

Gelukkig zijn er ook unieke mogelijkheden voor  en van ouderen! Na het  pensioen tijd voor hobby’s, vrijwilligerswerk, gezin en (klein)kinderen. Daardoor geven ouderen een niet weg te denken en waardevolle bijdrage aan de opbouw van onze gemeenschap. Ik geef toe, het klinkt een beetje braaf en overdreven en het voelt ook niet als een opoffering, maar het is wel waar!

Wat doen ouderenbonden eigenlijk precies? 

Alle ouderenbonden richten zich, naast  het behartigen van de belangen van ouderen, op het bevorderen van sociale contacten, de maatschappelijke deelname van ouderen,( het “meedoen” , vaak wijkgebonden), het bevorderen van zelfredzaamheid, het voorkomen van vereenzaming en hulp van lotgenoten bij voorkomende gelegenheden.. Dit gebeurd via een veelheid aan allerlei activiteiten, met de inzet van vele vrijwilligers, ouderen en lotgenoten. 

Meer concreet liggen de activiteiten op het terrein van: 

• recreatieve, culturele en sportieve activiteiten in groepen;
• reizen en excursies,
• thema bijeenkomsten en lezingen,
• voorlichting (bijv. veiligheid, dementie etc),
• computerondersteuning (les, hulp, inloop),
• ziekenbezoek, bezoek 80, 85 en 90 jarigen,
• invulhulp formulieren, (belasting-, zorg/huurtoeslag etc)
• ouderenadviseurs,
• uitgave van contactledenbladen,
• advisering ouderenbeleid en partner in uitvoering,
• etc, etc 

De opsomming hierboven geeft maar een heel beperkte indruk van de omvang van de activiteiten van de ouderenbonden. Ik heb dus de vrijheid genomen de lange lijsten van alle activiteiten van de ouderenbonden en de aantallen bezoekers maar eens uit te vlooien en op te tellen om een ander beeld te krijgen van de totale betekenis van hun werk. Persoonlijk vind ik eigenlijk de hieronder beschreven andere kijk vanuit een heel ander gezichtspunt veel leerzamer en veel duidelijker. 

Vorig jaar organiseerden de ouderenbonden in Veldhoven samen ongeveer 5200 “ bijeenkomsten”. Deze bijeenkomsten variëren  van individuele ziekenbezoeken of belastinghulp tot grotere samenkomsten met meer dan 150 aanwezigen. Deze 5200 contactmomenten per jaar betekenen dus dat  er iedere dag gemiddeld in Veldhoven ruwweg 15 bijeenkomsten of contactmomenten door de ouderenbonden worden georganiseerd! Het aantal bezoekers van deze contactmomenten varieert, zoals gezegd, van omvang tussen 1 en 150. Het gemiddelde aantal deelnemers per bijeenkomst in 2010 was ongeveer 20. 

Stel je eens voor: iedere dag 15 contactmomenten elk voor gemiddeld 20 mensen . In  overgrote meerderheid gericht op bevordering sociale contacten, het meedoen aan maatschappelijke ontwikkelingen en onderlinge hulp. 

En dat allemaal met hulp van een paar honderd lotgenoten/vrijwilligers. 

Ik heb het hierboven geschetste beeld een paar keer moeten narekenen voor ik het zelf kon geloven! Maar het is toch echt waar. Het geeft aan dat de ouderenbonden een belangrijke bijdrage geven aan het welzijn van de ouderen en aan de WMO doelstellingen in algemene zin. Noem het maar het voortraject.. 

De nieuwe subsidievoorstellen 

De nieuwe subsidievoorstellen van de gemeente, die binnenkort worden behandeld, bevatten helaas elementen die (onbedoeld) van invloed kunnen en zullen zijn op het beeld dat hierboven werd gegeven. Laat ik beginnen met de constatering dat van de 57.000 Euro die de ouderenbonden nu totaal als subsidie krijgen, er 43.000 Euro bestemd is voor (de grotendeels wijkgebonden) zaalhuur om de activiteiten uit voeren. De ouderenbonden hebben hoegenaamd geen invloed op de huur van deze (wijkgebonden) gelegenheden. Voor de 5200 activiteiten zelf wordt nu slechts 14.000 Euro subsidie besteed.

In de nieuwe verordening wordt in de grondslag (de basis voor de subsidie), de geoormerkte betaling van de zaalhuur geschrapt en is alleen sprake van een bedrag per lid. Dit nu is voor in de situatie waarin het ouderenwerk verkeerd en waarin 80% van de subsidie besteed wordt aan de (door de ouderenbonden niet te beïnvloeden) zaalhuur, een buitengewoon riskante situatie. Een verhoging van bijv. 10% van de zaalhuur geeft in de voorstellen een reductie van maar liefst 40% op de beschikbare subsidie voor het eigenlijke werk!  Een moeilijk te accepteren risico, waarbij het werk van de ouderenbonden te afhankelijk wordt van de wijkafhankelijke ontwikkeling van de zaalhuren.

De huidige grondslag waarin de gemeente naast een bedrag per lid de zaalhuur voor zijn rekening nam, (feitelijk stelde de gemeente zalen “beschikbaar” voor het ouderenwerk) is daarom veruit te verkiezen. Daarbij worden ook de complicaties voor de ouderenbonden, voortkomende uit de aanmerkelijk verschillende prijzen voor zaalhuur die in de wijken worden gevraagd, voorkomen. 

Seniorenraad zoekt politiek op. 

In eerste instantie vonden de ouderenbonden nog geen gehoor bij de gemeente. Reden om de politieke fracties in de raad te bezoeken afgelopen week en in te spreken bij de commissievergadering. Het is de eerste keer dat wij dit doen. De ouderenbonden zijn niet van het zeurderige type, maar we hebben nu toch het gevoel dat we ondergewaardeerd worden voor het vele werk dat de bonden doen voor de gemeenschap. Dat wij daarbij ook nog “maatschappelijk zouden moeten gaan ondernemen” zoals de nieuwe mode in Welzijnsland voorschrijft wil er bij ons nog niet in. Wij hebben genoeg te doen met het organiseren van de 5200 contactmomenten per jaar, met 200 vrijwilligers .

31 mei 2011

Selma Koegler

 Zoals bekend is Selma Koegler, wethouder van de VVD in Veldhoven, een week geleden op staande voet vertrokken. Naar aanleiding van een verzoek per brief van de VSA, VVD,CDA coalitie om enig uitstel voor bedenktijd over de MFA, een afkorting voor Multi Functionele Accommodaties. Grote en kostbare verzamelgebouwen voor school, sport en welzijns activiteiten. De moeite waard om even over na te denken in deze sobere tijden zou men zeggen. Maar niet voor Selma. Wat ging er mis, dat wilden de oppositiepartijen wel eens weten en zij vroegen om een debat in de raad.

Dat debat kregen ze. Aan het einde van de raadsvergadering. De oppositie van GBV, PvdA, D66 en SV viste nadrukkelijk naar onmin in de coalitie, een breuk of misschien een gebrek aan vertrouwen en slechte communicatie tussen College en raadsfracties. De drie coalitie fracties hielden voet bij stuk. Zij waren allen even verrast als iedereen door het onverhoedse besluit van Selma; nota bene na een heel gewoon schriftelijk verzoek van de coalitie voor meer bedenktijd, zo werd hartstochtelijk betoogd.

Het leidde tot een hier en daar vinnige discussie met verwijten over en weer, verwijten en verdachtmakingen die zich al snel ook buiten het onderwerp van het debat afspeelden. In die fase van het debat werd het mij helder dat de gemeenteraad ook zonder mijn deelname heel bekwaam ruzie kon maken! Maar dit terzijde. 

Het debat eindigde zoals het begonnen was. De standpunten waren uitgewisseld maar niemand was overtuigd. Het college had verplicht het vertrouwen in elkaar uitgesproken en in het voorbijgaan een traantje weggepinkt omdat een lege stoel bij de collegevergadering zo wennen was. Maar zag verder geen reden voor een solidair aftreden. Ook de coalitiefracties herhaalden op verzoek nogmaals hun trouwbelofte en daarmee kwam er mijns inziens een ietwat onbevredigend einde aan dit  officiële debat. 

Veel niet gezegd 

Het komt mij voor dat er veel niet gezegd is dat toch vrij algemeen bekend was of kon zijn. Dat Selma als wethouder niet voldoende “gewicht” had in onderwijs en MFA dossiers om zich een soepele opstelling te kunnen permitteren moet toch iedereen duidelijk zijn die de discussies in de raad in de afgelopen jaren heeft gevolgd. Ik hoef daarvoor alleen de debatten aangaande de peuterspeelzalen, de PWAschool, Veldvest, inclusief onderwijs, en eerdere debatten over multifunctionele accommodaties in de herinnering terug te roepen. Deze kenmerkten zich doordat de wethouder zich vastbeet in haar teksten en eindigden meestal met de conclusie dat zij geen letter van het voorstel veranderde. Verder is het dacht ik publiek geheim dat men ook in B&W niet altijd even gelukkig was met de kwaliteit van haar contacten met de raadsfracties. 

De discussies in de raad zouden aan waarheidsgehalte hebben gewonnen als men deze zaken, die ongetwijfeld van grote betekenis waren voor haar beslissing, op zijn minst omfloerst had geduid. Wat mij betreft had dat gemogen. Er is niets mis met de constatering dat bepaalde opdrachten iemands mogelijkheden te boven gaan.

18 mei 2011

Ik ben van 1940 en heb de bezetting 40/45 en de bevrijding dus  meegemaakt. Weliswaar niet helemaal bewust maar genoeg om er nog levendige herinneringen aan te hebben over gehouden. Een jaar of 5 geleden heb ik daar in een weblog ook al eens over geschreven, maar in deze tijd van het jaar komen bepaalde beelden vaak weer opnieuw bovendrijven. 

Wij woonden in die jaren in Leeuwarderadeel, nu een deel van Leeuwarden, In de Ruysdaelstraat dichtbij het station. We kwamen wel eens bij het station om bij het rangeerterrein stukjes steenkool te verzamelen die van de treinen waren afgevallen. Die werden gebruikt in een potkachel, met zo’n gat er bovenin waar een ketel in paste. Die kachel stond boven in een slaapkamertje boven de voordeur. Waarschijnlijk omdat een klein kamertje gemakkelijker warm te stoken was bedenk ik nu. Daar werd ook het eten warm gehouden dat wij even verderop in een oude garage bij de gaarkeuken konden ophalen.

Af en toe was mijn opa er ook. Die werkte bij de spoorwegen en had langs het spoor een volkstuintje waarin hij tabak teelde . De tabaksbladeren hingen in grote hoeveelheden op de zolder, aan een touw geregen te drogen. 

Het moet wel na de bevrijding in Mei 1945 geweest zijn dat mijn ouders mij lieten zien dat opa een schuilplaats onder de vloer in de kamer had, waar hij, maar dat bedenk ik nu achteraf, tijdens de spoorwegstaking begin 45 onderdook. In diezelfde tijd moet het geweest zijn dat ik van hem lezen heb geleerd met behulp van uit zeil uitgesneden letters. Hoofdletters, want die waren natuurlijk veel gemakkelijker uit het zeil te knippen! Daar heb ik later nog behoorlijk last van gehad! 

Ook staat mij nog duidelijk voor de geest dat ik het vliegtuigje zag komen aanvliegen dat de trein (later bleek vooral de locomotief) beschoot vlak nadat wij uit Leeuwarden waren vertrokken. Het moet tegen het einde van de oorlog geweest zijn toen de geallieerden probeerden alle transporten per trein te stoppen. Ook de hardhandige manier waarop ik tijdens de beschieting in een greppel naast het spoor met mijn hoofd in de modder werd gedrukt staat mij nog helder bij. En natuurlijk de optochten met vlaggetjes en oranje na de bevrijding. Daar heb ik nog een foto van. 

Het Klokmonument.

Het zijn allemaal fragmenten die tamelijk nauwkeurig in de tijd kunnen worden gerangschikt vanwege de oorlog, maar die voor mij op dat moment geen emotionele lading hadden. Herinneringen aan een buitengewone en vreemde tijd. Meer niet, gelukkig niet. Herinneringen die in geen verhouding staan tot de ervaringen van velen in die tijd met de verschrikkingen die een oorlog met zich mee brengt. Het ware gezicht van een oorlog en wat het met mensen en hun waardigheid doet, de waarde van vrijheid en recht, deze dingen werden mij pas na vele jaren duidelijk. En daarbij ook de vraag: wat zou ik hebben gedaan en hoe zou ik hebben gereageerd  onder die omstandigheden? 

De komende week zullen er op vele plaatsen weer herdenkingen zijn. En even zoveel momenten om stil te staan bij de vrede die wij dagelijks mogen genieten en de namen te horen van degenen aan wie wij dat te danken hebben. En misschien de vraag onder ogen zien wat wij zelf kunnen doen om herhaling te voorkomen. Want  recht en onrecht, dictatuur en vrijheid, vervolging, genocide en mensenrechten zijn van alle tijden. 

De dodenherdenking in Veldhoven vindt plaats op  woensdag 4 mei, 20.00 uur, bij het Klokmonument aan de Kleine Dreef. Voorafgaand is er een bijeenkomst 0m 19.00 uur in de Caeciliakerk in Veldhoven-dorp.

1 mei 2011

Als je eenmaal met pensioen bent komen er een aantal uitdagingen op je weg waarvan jureren van een schrijfwedstrijd er een kan zijn. Na een carrière  waarbij beroepsmatig de beoordeling van projecten aan de orde van de dag was, is een schrijfwedstrijd van scholieren , de toekomstige  “bloem der natie “ zoals ik onze studenten wel eens liefdevol placht aan te duiden, weer eens heel andere koek. 

Voor de wereldwinkel

Mijn collega jurylid was Poul de Gier, bekend  van zijn wekelijkse column in de Ahrenberger en zijn vele activiteiten op het gebied van ontwikkelings samenwerking. Via de Wereldwinkel (U weet wel aan de Burgemeester van Hoofflaan) was er een wedstrijd uitgeschreven voor de verschillende opleidingen/schooltypen  (VMBO, de HAVO en het VWO) behorende bij  het Sondervick college op de Kempencampus.  Het onderwerp was Fairtrade. Mijn deelname aan de initiatiefgroep Fairtrade in Veldhoven verschafte mij de eer om samen met mijn collega de 38 bijdragen te beoordelen. 

38 pleidooien voor Fairtrade

 Het is niet de bedoeling om uitgebreid in te gaan op de individuele bijdragen. Wel moet mij van het hart dat ik het leuk vond om te zien wat men had opgestoken van de voorlichting die er was gegeven en de persoonlijke invulling en weergave daarvan in hun bijdrage aan de

De winnaars

”wedstrijd”. Om het kort samen te vatten: 38 pleidooien voor Fairtrade en ontwikkelingssamenwerking. Een totaal andere ervaring dan de reacties op de lessen over deze onderwerpen in het kader van Maatschappijvisie die ik op uitnodiging van een leerkracht een paar maanden geleden aan het ROC in Eindhoven heb geven. De beperkte interesse van deze (wat oudere) groepen MBO leerlingen in de ongelijkheid in deze wereld, het onrecht, de armoede en het gebrek aan duurzaamheid heeft mij verbaasd en staat in schril contrast met het enthousiasme bij deze deelnemers aan de wedstrijd.

Voordat ik nu te zeer ga idealiseren en veralgemeniseren moet ik wel even noemen dat een aantal enthousiaste verhalen enige gelijkenis hadden met voorbeelden die ik ook via zoekmachines op het internet heb teruggevonden….! Dat neemt niet weg dat de prijswinnaars (hierbij ook op een foto) echt heel originele manieren gebruikt hebben om hun mening te vertolken. Hulde! 

Terzijde… 

Zoals u misschien ook al op bijgaande foto’s hebt gezien (met dank aan Wil Korteweg en Poul de Gier!) vond de uitreiking plaats voor de Wereldwinkel. Door de winkel lopend viel het mij op dat het langzamerhand een heel bedrijfje is geworden dat in veel opzichten lijkt op een gewone winkel, met alle werkzaamheden en problemen die daarbij horen. En dat allemaal bemand met vrijwilligers. Financiën, inkoop, winkelverkoop etcetera. Goed hoor! 

24 april 2011

Twee jaar geleden werd ik senior. Tenminste, als je in het provinciale CDA senioren platform terecht komt dan mag je aannemen dat je zelf ook senior bent. Ik voelde me nog niet zo maar toen ik ook gevraagd werd voorzitter te worden van de Veldhovense Seniorenraad (voorheen OVO), wist ik het zeker, het was onvermijdelijk geworden. Tijd dus om mij te verdiepen in de genoegens en de problemen van de senioren status. 

Ouderen zijn en blijven speciaal 

 Het zal wel een beroepsdeformatie zijn maar ik hou ervan eerst het  “gebied” of het “probleem” duidelijk in kaart te brengen. Dat blijkt niet alleen in de wetenschap te werken maar ook op andere gebieden. Hoe je het ook wend of keert, ouderen zijn een bijzondere categorie burgers, met unieke problemen die niemand anders heeft,  maar ook  unieke mogelijkheden.  Om met het eerste te beginnen. Het is misschien niet helemaal duidelijk wanneer je precies “oudere” wordt, maar het is wel duidelijk wanneer het eindigt! Het klinkt een beetje bruut maar het einde van het leven is natuurlijk wel het meest wezenlijke punt dat kenmerkend is voor de positie van de oudere. En in de aanloop van dat einde geldt het gezegde  “ouderdom komt met gebreken.” De meeste van ons zullen in de loop van de tijd een steuntje nodig hebben. Een steuntje van onze leeftijdgenoten in Veldhoven ( bijvoorbeeld via ouderenorganisaties zoals KBO en PVGE) maar ook een steuntje van de gemeenschap (SWOVE, overheid, zorginstellingen en woningbouwcorporaties) blijft nodig.

Gelukkig zijn er ook unieke mogelijkheden voor  en van ouderen! Na het  pensioen tijd voor hobby’s, vrijwilligerswerk, gezin en (klein)kinderen. Daardoor geven ouderen een niet weg te denken en waardevolle bijdrage aan de opbouw van onze gemeenschap. Ik geef toe, het klinkt een beetje braaf en overdreven en het voelt ook niet als een opoffering, maar het is wel waar! 

Ouderenbeleid onder druk 

In de voorgaande jaren  is de bijzondere positie van ouderen in de samenleving door de overheid erkend en herkend. Dit kwam ondermeer tot uiting in beleid specifiek gericht op ouderen. In Veldhoven werd dit geformuleerd in een ouderennota (2008-2011) met de titel “ Ontmoeten en Verbinden” en het vormen van het  Lokaal Ouderen Beraad (LOB) van de partners die bij dit beleid zijn betrokken. Deze partners zijn naast de gemeente en de Seniorenraad als vragende partij ook de stichting SWOVE en partners op het gebied van Zorg en op het gebied van Wonen. We kunnen constateren dat het ouderenbeleid in Veldhoven, zoals in het kader van deze nota is beschreven, succesvol is geweest en het welzijn van de ouderen zeker heeft gediend.

De situatie is op dit moment duidelijk minder gunstig. Als gevolg van de zogenoemde  “vergrijzing” ( meer ouderen die langer leven) komen er meer kwetsbare ouderen, dat wil zeggen ouderen met grote kansen op ernstige gezondheidsproblemen. Volgens een recente studie (februari 2011) van het Sociaal Planbureau wordt verwacht dat het aantal “kwetsbare” ouderen op termijn met 50% zal groeien. Dit betekent een grotere druk op het ouderenbeleid, ook plaatselijk. Tegelijkertijd bestaat er op dit moment het voornemen in Veldhovense gemeentelijke/politieke  kringen om een serieuze bezuiniging door te voeren (~8%?). En alsof dat nog niet genoeg was, is er in Veldhoven  een gemeentebestuur aangetreden dat nadrukkelijk adverteert een prioriteit voor jongeren na te streven. Dat voorspelt dus niet veel goeds voor het ouderenbeleid 2012-2016! Redenen genoeg dus voor de Seniorenraad Veldhoven om aan de bel te trekken en aandacht te vragen voor de 20% oudere medeburgers in de gemeente.

 De Seniorenraad 

Voor de duidelijkheid, de Seniorenraad  Veldhoven is de opvolger van OVO, het gemeenschappelijk ouderenplatform in Veldhoven. In deze Seniorenraad werken de afdelingen van de KBO (Katholieke Bond van Ouderen, 2400 leden)  en de PGVE (voormalige  Philips gepensioneerden, 1600 leden)  samen om hun gemeenschappelijke belangen te behartigen en de stem van de ouderen te laten horen.

Geanimeerde discussies tijdens ouderenbijeenkomst in Zeelst

 Om dat met des te meer kracht en overtuiging te kunnen doen is de Seniorenraad  bezig met voorlichting en een raadpleging van de ouderen aan de basis. De eerste 4 bijeenkomsten hebben inmiddels op verscheidene plaatsen in Veldhoven plaats gevonden. Een overzicht van het huidige beleid en concrete voorstellen voor toekomstig beleid werden door gemeente, SWOVE en de Seniorenraad op  deze bijeenkomsten gepresenteerd. In discussies werden deze plannen door de aanwezigen besproken en/of aangevuld. Het is de bedoeling om deze (uitgewerkte) voorstellen in een daarop volgende ronde van gesprekken aan de gemeenteraadsfracties mee te geven als bouwstenen voor een toekomstig ouderenbeleid in Veldhoven. Als het zover is zult u, ook op deze plaats, daar ongetwijfeld nog over horen! 

Een zeer voorlopige conclusie 

Als ik uit de contacten met mijn collega senioren bij deze bijeenkomsten een voorlopige conclusie mag trekken dan is het wel dat de ouderen in Veldhoven over het algemeen best tevreden zijn met de huidige situatie. Natuurlijk, kritiek is er altijd wel op details en er zijn algemene ontwikkelingen waar men niet helemaal gerust op is en waar dus meer aandacht aan gegeven moet worden. Maar in grote lijnen is het, als het zo blijft, in  Veldhoven goed oud worden. Aan de Seniorenraad zal het zeker niet liggen!

19 april 2011

Naschrift

Gisteravond (donderdag 14 april) in Nieuwsuur heb ik met plaatsvervangende schaamte en bezorgdheid gekeken naar een interview met de minister van economische zaken Maxime Verhagen. De vraag was of er na het ongeluk in Japan (en de recente opschaling naar het maximale, kernrampniveau 7) nog aanleiding was om het beleid om meer kerncentrales te bouwen Nederland, te herzien. Te meer omdat Duitsland, bij monde van Angela Merkel al had besloten af te zien van nieuwe centrales omdat kernenergie nu (kennelijk) nog niet veilig genoeg was. 

Het gestuntel en gedraai naar aanleiding van de simpele vragen en constateringen die ik ook al in mijn eerdere, hieronder te vinden weblog had opgeroepen, was aanstootgevend. Het was zonder meer duidelijk dat Verhagen geen raad wist met de simpele vraag hoe het mogelijk is dat, als men (statistisch) veiligheid belooft/claimt van een (1) ongeluk per 100.000 reactorjaren, er toch, terwijl we nu pas op feitelijk op14.000 reactorjaren ervaring kunnen terugzien er toch al 5 kernsmeltingen daadwerkelijk hebben meegemaakt. Dat betekent dat er in werkelijkheid  1 groot bedreigend ongeluk per 3000 reactoruren heeft plaats gevonden. Het is statistiek, maar een dergelijke miskleun (een factor 30!) is ook statistisch alarmerend. Er moet sprake zijn van ernstige inschattingsfouten bij de analyse. Tijd voor pas op de plaats zoals Merkel voorstelt.

Het wordt er niet beter van als Verhagen antwoord dat wij het in Nederland beter gaan doen. Wij  gaan (op papier) naar 1 op de miljoen reactorjaren. Maar een antwoord op de vraag komt er niet….. De mantra dat veiligheid voorop staat wordt als bezweringsformule enige malen uitgesproken. Inhoudsloos.

Vervolgens wordt er ook nog eens om de hete brei heen gedraaid als de veiligheid voor een aanval met vliegtuigen ter sprake komt. Daar is Borssele tegen bestand is het kordate antwoord van Maxime Verhagen. Pas na aandringen van de journalist komt het hoge woord eruit dat de reactor alleen bestand is tegen kleine passagiersvliegtuigjes……….. 

Ik neem het Maxime Verhagen niet kwalijk dat hij niet op de hoogte is van Statistiek. Zijn 11 jarige studie op het gebied van contemporaine geschiedenis in Leiden is daarvoor waarschijnlijk ook geen goed uitgangspunt. Maar het is beter om over een onderwerp dat je niet beheerst te zwijgen dan er stellige meningen over te verkondigen. Dat kun je beter aan Angela Merkel (fysicus en regeringsleider) overlaten. Mijn zorg over de kwaliteit van het Nederlandse beleid is met dit interview ernstig vergroot.

15 April 2011

  

Kerncentrale Fukushima in betere dagen

De problemen (zeg maar bijna ramp) met de kernreactors in Japan hebben opnieuw twijfels gezaaid over de intrinsieke veiligheid van kernenergie voor de elektriciteitsopwekking. Dit onderwerp is een terrein vol met voetangels en klemmen. Een activiteit waarbij het praktijk is dat, gezien de gigantische industriële en economische belangen en de grote maatschappelijke betrokkenheid, er niet altijd respectvol met het verschil tussen verwachtingen, de waarheid en de feiten wordt omgesprongen. En dat is volgens mij tegelijkertijd het grootste veiligheidsrisico bij de toepassing van kernreactoren voor onze energiebehoefte.Ik kan het niet nalaten u, vanaf de zijlijn, deelgenoot te maken van een paar observaties op dit voor mij niet geheel onbekende terrein

Op zoek naar de waarheid

 

Voor de duidelijkheid: ik hoor niet tot de radicale geharnaste tegenstanders van het gebruik van kernenergie vanwege onveiligheid en radioactief afval, noch tot de gedreven kernlobby activisten die kernenergie voorstellen als een zeer betrouwbare, duurzame en uiterst veilige energiebron. Ik ben alleen op zoek naar de waarheid die in dit soort disputen vaak moeilijk te vinden is. 

Zeer korte cursus kernenergie 

Het is niet mijn bedoeling hier een uitgebreid exposé te geven over alle aspecten van kernenergie en kernreactoren. Voor het doel van deze weblog is een beperkte samenvatting waarschijnlijk voldoende.

Kernen van atomen kunnen op twee manieren energie opleveren. Door lichte kleine kernen zoals waterstof(H) en deuterium(D) bij elkaar te voegen (kernfusie) of door zware grote kernen, zoals Uranium (U), Plutonium (Pt) of Thorium (Th), te splitsen (kernsplijting).  Bij beide hierboven genoemde processen wordt namelijk massa in energie omgezet, in overeenstemming met de voorspelling van Einstein. Dit is niet alleen maar theorie maar is in de praktijk al gedemonstreerd, vele jaren geleden. De kernbommen op Hiroshima en Nagasaki waren kernsplijting bommen.  Waterstofbommen, gebaseerd op fusie, zijn alleen bij proefexplosies met succes beproefd. Het principe werkt dus in beide gevallen, maar alleen het kernsplijting proces kan tot nu toe gecontroleerd worden uitgevoerd in een kern(splijting)reactor. Tot dusver is men er nog niet in geslaagd een continu, regelbaar energie leverende kernfusie reactor op aarde te construeren. Een continu werkende kernfusiebron kunnen we wel dagelijks aan de hemel bewonderen, de zon. 

In deze zeer korte cursus nu enkele woorden over de noodzakelijke condities om tot gecontroleerde energiebron(centrale) te komen. Kernsplijting kan worden veroorzaakt door Uranium235 kernen te beschieten met neutronen. Na splitsing in kleinere (radioactieve!) fragmenten komen er (naast een ongelofelijke stoot energie!) ook weer nieuwe  neutronen vrij, die op hun beurt weer nieuwe kernen van U235 kunnen splitsen. Genoeg om een kettingreactie te laten ontstaan. Door de neutronen gecontroleerd af te vangen met koolstofstaven kan het proces op een continu nivo worden geregeld.

Een bezwaarlijk negatief aspect is dat de  (sterk radioactieve) restanten vele eeuwen lang moeten worden opgeslagen. Daarbij komt natuurlijk de veiligheid van de reactoren in bedrijf, waarover later meer. Over de duurzaamheid in absolute zin kunnen we kort zijn, in principe zijn de voorraden splijtbare kernen natuurlijk eindig en beperkt, maar als we de som van alle voorraden splijtbare kernen( U,Pt en Thorium), ook de nu nog niet winbare uit de oceanen bijvoorbeeld, gezamenlijk in de schatting meenemen dan zouden we met kernenergie toch wel een behoorlijk lange tijd vooruit kunnen. Schattingen geven aan dat kernsplijting reactoren in dat geval, met veel mitsen en maren en nog onbewezen veronderstellingen, voor duizend jaren de groeiende wereldbehoefte op het huidige nivo van Europa kan dekken. (zie bijv.David JC MacKay, Sustainable Energy -without the hot air, hoofdstuk 24). 

Wat kernfusie betreft ligt de zaak wat moeilijker maar zijn de beloningen ook gigantisch hoger! Zoals hierboven al aangegeven is er nog geen continue werkende kernfusie reactor. Daar wordt al 50 jaar aan gewerkt. Meestal via internationale samenwerking, bijvoorbeeld ITER. De beschikbaarheid van de uitgangsmaterialen is bij kernfusie niet in het geding. Men weet dat waterstof(H), Deuterium (zwaar waterstof D) en/of Tritium (T) lichte kernen zijn die fuseren met hoge energie opbrengst  bij een relatief lage temperatuur en de aanwezigheid op aarde is in principe onbeperkt. Ook is er geen  radioactief afval. Het kernprobleem is dat voor fusie een temperatuur van 150 tot 300 miljoen(!) graden nodig is. Er moeten dus technieken worden toegepast om de elementen (bij die temperatuur plasma genaamd) bij die hoge temperatuur bij elkaar te houden. Dit kan bijvoorbeeld met behulp van sterke magnetische velden. Terzijde: de invloed van een magnetisch veld (in dit geval van de aarde) op een stroom van geladen deeltjes kan ook gezien worden als het Noorder- of Zuiderlicht bij de polen.

Tot dusver is het nog niet gelukt een fusie tot stand te brengen met positief rendement. Dat wil zeggen dat er door fusie meer energie werd gewonnen dan er aan energie moest worden ingestopt. Het maximum staat op dit moment op een bemoedigende 70%.

De duurzaamheid van kernfusie is onbetwist. En de mogelijke opbrengst bijna onvoorstelbaar. Om u toch een idee te geven: als we alleen maar gebruik maken van de 33 gram Deuterium die aanwezig is in iedere 1000 kilo water, dan is het met kernfusie is  in principe mogelijk iedere inwoner van een toekomstige aardbevolking van 60 miljard inwoners (is 10 x de huidige), van 10 x de huidige energie van een Europeaan te voorzien voor een periode van 100 miljoen jaar. Meer dan genoeg energie voor meer dan genoeg mensen voor onvoorstelbare tijd. Duurzaamheid genoeg lijkt me. 

Nog een enkel woordje in deze korte cursus kernenergie over veiligheid. In de discussie over kernenergie speelt de veiligheid voor de bevolking een belangrijke rol. Niet ontkent moet worden dat de kern(splijting)reactor werkt met radioactieve materialen die bovendien een (normaliter gecontroleerde) kettingreactie aangaan. Hierin schuilen bronnen van potentieel radioactief besmettingsgevaar voor de (wijde) omgeving van een (splijtings) reactor. In wezen geldt dit ook voor het afval. Bij een kernfusie reactor is dit gevaar afwezig. Je moet actief je best doen het proces aan de gang te houden

Ik laat op dit punt de veiligheid/besmetting in het voortraject bij het delven van het Uraniumerts maar buiten beschouwing, het gaat hier om de onveiligheid voor de omgeving van de centrale. Bij beschouwingen in breder verband spelen deze factoren natuurlijk wel een rol. Tot zover de zeer korte cursus kernenergie. 

Kernreactoren in soorten 

Kerncentrales in Europa. Rode stippen kunnen merdere reactors zijn.

Alles bij elkaar zijn er op het ogenblik ruwweg een 400-500 kernreactors actief in de wereld voor de energie opwekking, waarvan ongeveer 200 in Europa (waarvan ~30 in Rusland) en 1 in Nederland,  in Borssele. Er is nog een tweede reactor in Dodewaard maar die is uit productie genomen en moet eerst een jaar of 40 “afkoelen” vanwege de straling, voordat hij verder ontmanteld  kan worden.  Aan de grenzen van Nederland staan er in Belgie en Duitsland nog een 20 tal en in Engeland totaal 19.

Daarnaast zijn er in de wereld nog vele (kleinere) kernreactors in gebruik waar de straling en vrijkomende neutronen worden ingezet voor (materiaal)onderzoek en isotopenproductie voor medische doeleinden (waarvan twee in Nederland). Mijn bekendheid met kernreactors in de praktijk komt voort uit het benutten van dit soort reactoren in binnen-en buitenland voor onderzoek in de beginfase van mijn wetenschappelijk onderzoek. Al deze onderzoekreactoren hebben veel minder vermogen en spelen in de volgend analyses geen rol van betekenis,

Overigens, maar dit terzijde, er zullen maar weinigen zijn die weten dat er ook aan de Technische Universiteit in Eindhoven een aantal jaren ( 1970-1973) een onderzoeks kernreactor gewerkt. Deze reactor, genaamd Athene, werd na drie jaren alweer afgebroken omdat er uiteindelijk geen behoefte bleek te zijn aan een dergelijke reactor! 

Duurzaam? 

Het lijkt mij boven iedere redelijke twijfel verheven dat kernfusie uiteindelijk voor de (verre) toekomst, zowel qua potentie als duurzaamheid, de meest wenselijke energiebron is. Het is dan ook om die reden dat al vele jaren uiterst kostbare grote nationale en internationale wetenschappelijke inspanningen op dit gebied plaats vinden. Ik kan moeilijk nalaten in dit verband op te merken dat het Nederlandse centrum voor kernfusie onderzoek(FOM Rijnhuizen) binnenkort aan de TU/e in Eindhoven wordt gevestigd. Ik meld dit met enige trots omdat ik aan de wieg van deze verhuizing heb mogen staan, maar dit terzijde! Ik zou overigens in deze onzekere  tijden een verwijzing naar een verhoogde inzet voor kernfusie, zoals Angela Merkel dat in Duitsland heeft gedaan, ook in Nederland niet misplaatst hebben gevonden. Maar ja, Merkel is dan ook van origine een gepromoveerde Fysicus en weet als een van de weinige regeringsleiders waar het over gaat! 

Ofschoon de daadwerkelijke realisatie van een continu fusie proces in een aardse kernfusie centrale nog wel enige inspanning zal eisen is de fusiecentrale in ons zonnestelsel al enige tijd continu en gratis beschikbaar! Het gebruik maken van de door het fusieproces in  de zon opgewekte zonnestraling om via een zonnecel elektrische energie op te wekken, is qua beschikbaarheid en vermogen dan ook een voor de hand liggend alternatief. Beschikbaarheid en duurzaamheid zijn gegarandeerd. Berekeningen leren dat, om iedereen in Europa en Noord-Afrika (1 miljard bewoners) duurzaam te voorzien van energie op het huidige nivo, een oppervlak van 1000 bij 1000 km²  in de Sahara voldoende is. Dit oppervlak is minder dan 10% van het beschikbare geschikte oppervlak. En er zijn veel meer woestijnen dan de Sahara……. 

Hoewel niet echt duurzaam is kern(splijting)energie wel degelijk een denkbaar alternatief voor energieopwekking op korte termijn, als je tenminste een redelijke inschatting kan maken van de veiligheidsrisico’s en die dan ook accepteert. Een alternatief voor olie, gas of steenkool bijvoorbeeld, om minder afhankelijk te worden van deze grondstoffen. Of, en dit is ook een veel gebruikt argument, om de CO2 uitstoot te beperken. Het is echter zeker niet het enige grootschalige alternatief zoals ik hierboven heb aangestipt.

Daarnaast zijn er uiteraard vele alternatieven die ieder een (bescheiden) bijdrage aan de totale mondiale energiebehoefte kunnen leveren. Daar bij kan men naast olie, kolen en gas denken aan wind, waterkracht,hout, biobrandstoffen etcetera. Gezien de aanleiding van deze weblog heb ik me nu even beperkt tot kernenergie en daaraan verwante zonnecellen. 

Veiligheid en Vertrouwen 

Deze weblog werd ingegeven door zorg over de voorlichting  en communicatie wat kernenergie betreft, zoals ik in de Inleiding vermeldde. Ik wil daar tenslotte aan het eind van deze blog nog even op terug komen met een paar observaties. De basis van mijn onrust komt voort uit het eerder genoemde gevoel dat er bij deze materie (en met name veiligheid), gezien de grote economische en maatschappelijke belangen door de kernlobby niet altijd even respectvol met het verschil tussen verwachtingen en feiten wordt omgesprongen. Ik beperk mij tot een paar observaties.

• er zijn totaal slechts 450 kernreactors werkzaam in de wereld. Deze worden verondersteld buitengewoon veilig te zijn en, zoals bij herhaling wordt verzekerd, tientallen jaren zonder noemenswaardig riskante ongelukken energie te produceren. Ze zijn ontworpen voor de meest extreme omstandigheden, aan alles is gedacht, zo wordt gecommuniceerd. Mijn simpele vraag is hoe deze voorlichting rijmt met het feit dat er tijdens de 30 jaren dat deze reactoren gemiddeld in bedrijf zijn er toch zeker 3 tot 7 dreigende  incidenten hebben plaats gevonden waarbij grote gebieden moesten worden ontruimd en besmetting heeft plaats gevonden en slachtoffers zijn te betreuren. Denk aan Harrisburg, Windscale (Sellafield), Chernobyl en  2 tot 4 reactoren in Fukushima.. Ergens moet iets niet kloppen  De in de werkelijkheid gebleken  kans van 1-2% dat een reactor in die gemiddeld 30 jaar betrokken is bij een majeur incident verdraagt zich niet met de indruk van het evangelie met  ultieme veiligheid die ons door de kernlobby wordt verkondigd. Als we deze feiten extrapoleren moeten we tot de conclusie komen dat we niet verbaasd moeten zijn als we in de nabije toekomst in Europa (200 kernreactors!) of in een van onze buurlanden ( 40 reactoren) ook een kritieke situatie van nabij zullen meemaken.
• Het blijft mij verbazen dat  de omstandigheden in Japan, gelegen op een breuk en bekend  met tientallen kleine en grotere aardbevingen per jaar en bijbehorende grotere en kleine tsunami’s (volgens mij zelfs een Japans woord) niet voldoende waren om de reactor daartegen te beveiligen. Er kunnen op zijn minst vraagtekens gezet worden bij de veiligheids analyses.
• Door afspraken in internationale verdragen (Parijs 1960 en Brussel 1963) kan niemand verzekerd worden tegen risico’s  van ongevallen met kernreactors! Deze afspraken zijn gemaakt, onder meer omdat  de zeer zware lasten die een gevolg zouden zijn van deze aansprakelijkheid de ontwikkeling van de kernindustrie in gevaar zou brengen! Kennelijk vinden de exploitanten de risico’s van hun reactors te groot!?  Dit roept weer vragen op rond de veiligheidsanalyses die de reactorbouwers hanteren en bevestigt mijn stelling dat de risico’s op een ongeluk misschien klein kunnen zijn maar de gevolgen enorm.. Zijn deze voor de verzekeringen tegen aansprakelijkheid misschien minder optimistisch dan de analyses bedoeld voor de publieke opinie en politiek?
• Een laatste observatie is van een ander gehalte en betreft de bemensing van controle en beleids organen. Het verbaasd mij dat er bij controle en beleids  organen als de IEA  op hoge posities mensen worden benoemd die, dat durf ik te stellen, geen noemenswaardige weet hebben van relevante beleids bepalende elementen omtrent voor-en nadelen van energiedragers, laat staan  de inschatting van risico’s. Het CV van de recent aangestelde directeur van het Internationale Energie Agentschap, Maria van der Hoeven geeft geen aanleiding tot de veronderstelling dat mijn observatie in dit geval onterecht is. Ik maak mij hier zorgen over. Het IEA is wel het orgaan dat heeft aanbevolen om kernenergie drastisch uit te breiden……… 

Straling is overal 

Ik heb mij proberen te beperken tot mijn zorg over de gevaren van onbedachtzame uitbreiding van kern(splijting) reactoren. De titel is niet voor niets “kleine kansen op grote gevolgen”. Want dat is nu precies de karakteristiek voor de gevaren die bij  dit type energiecentrales horen. Het zijn niet eens de aantallen slachtoffers of de ravage die het beeld bepalen maar meer nog de angst die voelbaar wordt door de  ontruimingen  van gigantische omvang als er dreiging is. Dat weerspiegelt het meest duidelijk dat men aan het “spelen” is met effecten die bij het minste en geringste volkomen uit de hand kunnen lopen. 

Straling is er op aarde overal. De aarde zelf bevat vele isotopen van materialen die radioactief zijn, vanuit het heelal worden wij continu bestraald. Het is zelfs heel goed denkbaar dat wij bestaan door mutaties waar lang geleden straling aan te pas is gekomen. Maar die straling maakt deel uit van onze leefomgeving, wij kunnen zelf de maat daarvan bepalen. Niet te lang in de zon zitten en niet te veel Rontgen foto’s bijvoorbeeld.

Kernsplijting is van een totaal andere orde. Dat is niet goed te praten door de gevaren van kernenergie te bagatelliseren door op de TV een licht radioactieve banaan te eten of er op te wijzen dat er ook vele duizenden doden zijn te betreuren in de kolenmijnen en in de waskaarsenindustrie. Daarmee omzeil je de vragen en problemen en neem je de gevaren nog steeds niet serieus. En dat lijkt mij het grootste veiligheidsrisico bij de verdere ontwikkeling. 

Interessante/relevante sites:

www.nrg.eu/public/abc ; uitgebreide voorlichting nucleaire industrie; www.world-nuclear.org ; de officiële site van reactor producenten; www.bosbouwbeleggingen.nl ; gericht op milieu

www.iter.org ; officiële kernfusie samenwerking site; www.lowtechmagazine.be  onafhankelijk, kritische site; En vele anderen waaronder uiteraard wikipedia.org.

 9 april 2011

.

.